ZATRUCIE TLENKIEM WĘGLA (CO) i ZATRUCIE DWUTLENKIEM WĘGLA CO₂

 

ZATRUCIE TLENKIEM WĘGLA (CO)

 

Tlenek węgla- CO – jest gazem powstającym podczas niepełnego spalania związków zawierających węgiel.

Znajduje się m.in. w spalinach silników sprężarek nurkowych, dymie z kominów, dymie papierosowym.

 

PATOFIZJOLOGIA ZATRUCIA CO

 

Tlenek węgla należy do związków chemicznych o bardzo dużej toksyczności.

Jego toksyczne działanie polega na wytworzeniu mocnego związku z hemoglobiną krwinek czerwonych – karboksyhemoglobiny (HbCO),co pozbawia ją możliwości transportowania tlenu do tkanek.

Prowadzi to do ciężkiego niedotlenienia i śmierci komórek z niedotlenienia.

Przy obecności CO w powietrzu oddechowym jego działanie trujące zwiększa się proporcjonalnie do wzrostu ciśnienia.

Nawet przy niewielkich zanieczyszczeniach CO (0,1% CO) dochodzi do zatrucia, którego objawy maskowane są przez zwiększenie ciśnienia tlenu.

Pełny obraz pojawia się przy zmniejszaniu głębokości lub po wyjściu na powierzchnię.

 

PRZYCZYNY ZATRUCIA CO

 

Do zatrucia tlenkiem węgla dochodzi rzadko.

Jest to zwykle skutek zanieczyszczenia powietrza jakim ładowane są butle nurkowe.

Najczęściej może to nastąpić przy niewłaściwej obsłudze lub awarii sprężarki spalinowej. Rzadziej butle mogą być napełnione powietrzem zanieczyszczonym CO pochodzącym ze skażonej atmosfery.

W analizie 566 wypadków nurkowych w USA w 1994r. tylko jeden spowodowany był zanieczyszczeniem powietrza CO.

 

OBJAWY ZATRUCIA TLENKIEM WĘGLA

 

Rozwijają się stopniowo i uzależnione są od postępującego niedotlenienia z powodu zmniejszonego transportu tlenu przez krew.

Zależą od koncentracji CO w mieszaninie oddechowej i od czasu trwania ekspozycji.

Przy koncentracji CO ok. 400 ppm (parts per milion) objawy występują po ponad 1 godzinie, a przy 1200 ppm już po 20 min.

Objawy różnią się w zależności od stężenia karboksyhemoglobiny we krwi.

 

 

 

Objawy zatrucia CO narastają w miarę zwiększania głębokości.

Niewielkie zanieczyszczenie CO o wartości 400ppm pod ciśnieniem atmosferycznym nie będzie powodowało żadnych objawów.

Na głębokości 30m CO wzrośnie do 1600ppm (4ata x 400ppm), co jest wystarczające do pełnego zatrucia nurka.

Długotrwałe niedotlenienie powoduje często nieodwracalne uszkodzenie komórek i tkanek.

Najbardziej wrażliwa jest tkanka mózgowia oraz mięśnia sercowego.

Niedotlenienie z powodu zatrucia CO często powoduje poważne uszkodzenie CUN i mięśnia sercowego.

 

ZAPOBIEGANIE ZATRUCIU TLENKIEM WĘGLA

 

Zapobieganie zatruciu CO ma na celu szczególny nadzór nad sprężarkami spalinowymi oraz prawidłowością napełniania butli sprężonym powietrzem.

Wobec powyższego należy:

·        Systematycznie kontrolować stan techniczny sprężarek nurkowych

·        Wlot przewodu ssącego umieszczać z dala od miejsc zanieczyszczonych spalinami lub dymem.

·        Używać wyłącznie sprężarek mających sprawny system filtrów

·        Okresowo badać czystość powietrza podawanego nurkowi

 

PIERWSZA POMOC W ZATRUCIACH CO

 

W razie podejrzenia lub stwierdzenia objawów zatrucia CO należy:

·        Usunąć nurka spod skażonej atmosfery ( wydobyć na powierzchnię lub z komory ciśnieniowej) i rozebrać ze skafandra.

·        Podać tlen do oddychania przez szczelną maskę

·        W razie potrzeby zastosować sztuczne oddychanie z jednoczesnym podawaniem tlenu.

·        Szybka przetransportować do komory ciśnieniowej.

 

 

ZATRUCIE DWUTLENKIEM WĘGLA CO₂

 

Dwutlenek węgla jest produktem powstającym w procesach  metabolicznych i nie traktuje się go jako truciznę.

Jest gazem, którego ilość w organizmie jest dokładnie monitorowana przez tzw. chemoreceptory.

Odpowiedni poziom CO₂ we krwi utrzymywany jest przez pracę układu oddechowego.

 

PATOFIZJOLOGIA ZATRUCIA DWUTLENKIEM WĘGLA CO₂

 

Oddychanie mieszaniną gazową (powietrzem) zawierającą zwiększoną ilość dwutlenku węgla- ciśnienie cząstkowe CO₂ powyżej 7,6 mm Hg (stężenie powyżej 1%)- prowadzi do zaburzeń, których natężenie wzrasta w miarę wzrostu zawartości CO₂.

Następstwa tych zaburzeń podczas przebywania w środowisku o podwyższonym ciśnieniu są znacznie poważniejsze niż pod ciśnieniem atmosferycznym.

O toksyczności domieszki CO₂ w mieszaninie oddechowej decyduje jego zawartość procentowa, jak również ciśnienie, pod jakim mieszanina jest podawana.

 

 

PRZYCZYNY ZATRUCIA DWUTLENKIEM WĘGLA

 

 

Mało prawdopodobne jest, by podczas nurkowań rekreacyjnych i turystycznych nurek oddychał powietrzem zanieczyszczonym CO₂.

Nurkowanie sprzyja retencji CO₂ w organizmie.

Do zatrucia CO₂ może dojść w dwóch sytuacjach: 

·        najczęściej z powodu nagromadzenia (retencji) w organizmie CO₂ pochodzącego z metabolizmu tkankowego,

·        rzadziej z powodu oddychania gazami o zwiększonej zawartości CO₂.

 

Przyczyny zatrucia dwutlenkiem węgla:

1.      Sytuacje prowadzące do wystąpienia zadyszki u nurka (wysiłek, strach, panika, ciasny skafander, szybkie i płytkie oddychanie).

2.      Nurkowanie z użyciem aparatów oddechowych o zbyt dużej przestrzeni  martwej, dużych oporach oddechowych lub małym wydatku powietrza.

3.      Niedostateczna wentylacja płuc podczas wykonywania wysiłku.

4.      Nurkowanie z zatrzymanym oddechem.

5.      Oddychanie z zamkniętej przestrzeni hełmu lekkiego suchego skafandra nurkowego.

6.      Niedostateczna wentylacja skafandra nurka klasycznego lub komory ciśnieniowej.

7.      Niedostateczne działanie absorbenta CO₂, podczas nurkowań w aparatach o obiegu zamkniętym i półzamkniętym.

8.      Zbyt duża zawartość CO₂ w mieszaninie oddechowej.

 

Nurek ulega zatruciu najczęściej własnym zmetabolizowanym dwutlenkiem węgla z powodu długotrwałego zatrzymania oddechu lub złej techniki oddychania.

 

 

 

OBJAWY ZATRUCIA DWUTLENKIEM WĘGLA.

 

Objawy zatrucia CO₂ zależą od stężenia tego gazu w mieszaninie oddechowej.

Szybkie nagromadzenie CO₂, może spowodować nagłą utratę przytomności bez wcześniejszych objawów.

Powolne narastanie prężności CO₂ powoduje stopniowe występowanie różnorodnych objawów:

·        Najpierw pojawiają się ostre i pulsujące bóle głowy, mogą im towarzyszyć zawroty, szum w uszach, mroczki przed oczami, uczucie gorąca, nadmierne pocenie się, niekiedy nudności.

·        Po przekroczeniu dopuszczalnego stężenia wynoszącego 1% lub ciśnienia CO₂ powyżej 7,6 mm Hg podczas nurkowania, następuje wyraźne przyspieszenie i pogłębienie oddechu.

·        Płetwonurek często wykazuje zaniepokojenie i pobudzenie, interpretowane przez niego jako brak powietrza z nieznanych przyczyn. Powoduje to zwykle rozpoczęcie szybkiego wynurzania lub skierowanie prośby do partnera o umożliwienie oddychania z jego aparatu oddechowego.

·        Dalszy wzrost zawartości CO₂ powyżej 3-4% (P CO₂ większe od 20-30 mm Hg) powoduje natężenie ww. objawów. U nurka występuje znaczne pobudzenie ruchowe i zmniejszenie sprawności psychofizycznej. Obecne jest zasinienie skóry, które trudno rozpoznać pod wodą.

·        W późniejszej fazie zatrucia mogą występować zaburzenia widzenia, wymioty, kurcze mięśni, drgawki. Jeżeli nurek się nie wynurzy, to dochodzi do utraty przytomności i zgonu.  

 

ZAPOBIEGANIE ZATRUCIU DWUTLENKIEM WĘGLA

 

·        Do zatrucia CO₂ w czasie nurkowania najczęściej dochodzi podczas oddychania „czystym powietrzem”!!!

·        Stosując niezależne aparaty oddechowe z obiegiem otwartym, unikać aparatów oddechowych o zbyt dużej przestrzeni martwej lub dużych oporach oddechowych.

·        Podczas nurkowania w aparatach z obiegiem zamkniętym lub półzamkniętym należy posługiwać się nimi zgodnie z instrukcją i dbać o właściwą jakość absorbentu.

·        Nurkując w skafandrze suchym, nie wolno oddychać z zamkniętej przestrzeni hełmu.

·        Podczas wykonywania ćwiczeń „bezdechowych” należy bacznie asekurować nurków, aby w porę udzielić pomocy nurkowi, który utracił kontrolę nad sobą lub usnął pod wodą.

 

PIERWSZA POMOC W ZATRUCIU DWUTLENKIEM WĘGLA

 

·        Jeżeli podczas nurkowania wystąpią bóle głowy oraz rozwijają się objawy duszności i braku powietrza, może to świadczyć o początkowym okresie zatrucia CO₂.

·        Przy wystąpieniu zadyszki nurek powinien pomimo uczucia duszności  głęboko i wolno oddychać oraz rozpocząć normalne wynurzanie.

·        Przy wystąpieniu objawów paniki partner powinien spróbować opanować sytuację oraz uniemożliwić szybkie wynurzenie się.

·        Jeżeli doszło do utraty przytomności w wodzie, należy jak najszybciej wyciągnąć nurka na powierzchnię i rozebrać ze skafandra. Następnie podać tlen do oddychania przez szczelną maskę.

·        W razie zatrzymania oddechu – przeprowadzić sztuczne oddychanie.